Tükürük Bezi

TÜKÜRÜK BEZİ HASTALIKLARI

Tükürük bezi  tükürük salgısını yapan dokuları tanımlar.Bu bezlerin salgıladığı tükürük sıvısı yediğimiz besinlerin yumuşatılması, yutulması ve sindirimi için önemli role sahiptir. Tükürük bezleri kabaca büyük(major) ve küçük(minor) bezler olarak ikiye ayrılır. Büyük (majör) tükürük bezleri; kulak önü (parotis), çene altı (submandibuler) ve dil altı (sublingual) bezleridir. Parotis bezleri, en büyük tükürük bezleridir. Bu majör bezlerin her üçü de sağlı sollu ikişer adettir. Büyük bezlerin yanı sıra , yanak ve damak başta olmak üzere, tüm ağız-boğaz-dil mukozasında dağınık olarak yerleşmiş çok sayıda minik tükürük bezcikleri bulunur. Bu bezcikler küçük(minör) tükürük bezleri olarak adlandırılır.

Gorsel1

TÜKÜRÜK BEZİ TÜMÖRLERİ

Tükürük bezi tümörleri baş boyun bölgesi tümörlerinin %6’sını oluşturmaktadır. Bu tümörlerin yaklaşık %80’i iyi huyludur (benign). En sık parotis (kulak önü) tükürük bezi tümörleri görülmektedir. Ağız içindeki küçük(minor) tükürük bezi tümörleri oldukça nadir görülmesine rağmen bu bezlerden çıkan tümörlerin yaklaşık %60’ının kötü huylu olması önemlidir.Tükürük bezi tümörlerinin gelişiminde en önemli risk faktörleri ise sigara,genetik yatkınlık,radyasyon,kimyasal maddelere maruziyet sayılabilir.

Tükürük Bezi tümörleri nelerdir ve belirtileri nedir?

İYİ HUYLU TÜMÖRLER – PLEOMORFİK ADENOM

En sık görülen tükürük bezi tümörüdür ve tükürük bezi tümörlerinin %60’ını oluşturur. Yirmili yaşlardan itibaren karşılaşılır, ancak kırklı yaşlardan itibaren görülme sıklığı artar. En sık kulak önü(parotis) tükürük bezinden kaynaklanır. Bu tümör klinik olarak yavaş büyüyen ağrısız bir kitle olarak belirti verir. Muayenede hareketli,iyi sınırlı kitleler olarak saptanır. Genellikle ağrısızdır fakat tümör iltihaplandığında veya tümör içine kanama olduğunda ağrılı da olabilir. İyi huylu bir tümör olmasına rağmen uzun süredir var olan tümörler kötü huylu özellik kazanabilir.

gorsel-2

WARTHİN TÜMÖRÜ

Warthin tümörü ikinci ensık görülen tükürük bezi tümörüdür. En fazla kulak önü(parotis) tükürük bezinden çıkar.Bu tümör bazen çift taraflı bulunabilir. Warthin tümörü, özellikle sigara içen erkek hastalarda kırklı yaşlardan itibaren görülür. Sigara ile ilişkisi en fazla olan tükürük bezi tümörüdür.

gorsel-3

KÖTÜ HUYLU TÜMÖRLER

MUKOEPİDERMOİD KARSİNOM

Tükürük bezinin kötü huylu tümörlerinin arasında en sık görülenidir. Bu tümör erken dönemde sert ,ağrısız.hareketsiz kitleler olarak belirti verir. İlerleyen dönemde ise ağrı,yüz felci,yüzde uyuşma,uzak organlara yayılım gibi bulgular ortaya çıkar.

ADENOİD KİSTİK KARSİNOM

Kötü huylu olan bu tümör klinik bulgu vermeden uzak organ yayılımları ile bulgu verebilir. Tümör bölgesinde şişlik,ağrı gibi belirtiler olur.

Yukarıda sayılan tümörler dışında oldukça nadir görülen başka tükrük bezi tümörü türleri de vardır.

Tükürük bezi tümörleri nasıl teşhis ve tedavi edilir?

Tükürük bezi tümörlerinin  teşhisleri için muayenenin ardından genellikle görüntüleme (radyolojik) yöntemi tercih edilir.  Ultrason, bilgisayarlı tomografi ya da daha kapsamlı olan MR ile görüntüleme işlemi yapılır. Ayrıca tümörün türünü belirlemek için iğne ile içinden parça alınır.  Biyopsi sonucu da belli olduktan sonra bu tümörler genellikle cerrahi işlemle alınır. Ameliyat, hem tedavi hem de kesin teşhis için gereklidir. Kötü huylu tümörlerde tümörün evresine göre ek olarak kemoterapi veya ışın tedavisi(radyoterapi) de verilebilir.

Tüm kanserlerde olduğu gibi kötü huylu tükürük bezi tümörlerinde de sağkalım hastalığın evresine , tümörün tipine ,hastanın yaşına göre değişkenlik göstermektedir. Ortalama bir değer olarak bakılacak olursa olursa 10 yıllık sağkalım %70 civarındadır.

Kulak önü(parotis) bezi tümörlerinde parotidektomi(parotis bezinin çıkarılması) adı verilen ameliyat uygunlanır. Bu ameliyatta tümörün boyutuna göre yüzeyel, kısmi veya bezin tamamının çıkarıdığı total parotidektomi yapılır.Yüz kaslarının çalışmasını kontrol eden sinirin bu bezin içinden geçmesi nedeniyle hastaların oldukça az bir kısmında görülen geçici veya kalıcı yüz felci  bu ameliyatın en önemli riski olarak dikkat çekmektedir.Diğer tükürük bezi tümörlerinde de tümörün oluştuğu bezin çıkarılması gerekir. Hastalığın evresine göre boyundaki lenf nodlarının çıkarımı da gerekebilir. Ameliyat sonrası hastalar belli aralıklarla kontrollere çağırılır

Tükürük Bezi Taşları (SİYALOLİTİAZİS)

Tükürük bezi taşları tükürük bezlerinin en sık karşılaşılan iyi huylu hastalıklarındandır. Taşlar her yaş grubunda görülebilmekle birlikte orta-ileri yaş grubunda daha fazla izlenmekte ve tüm hastaların sadece %4 ünü çocuk yaş grubundaki hastalar oluşturmaktadır.

Tükürük bezi taşı nedir ve nasıl oluşur?

Tükürük bezi taşı genellikle kalsiyum mineralinin tükürük bezinde veya bezi ağza bağlayan kanalında birikmesi ile oluşur.

Taşlar en sık (%80-90) çene altı (submandibuler) tükürük bezinde görülmektedir. %10-20 kulak önü (parotis) tükürük bezinde ve nadiren diğer tükürük bezlerinde izlenirler. Çene altı tükürük bezinin salgısının kıvamı diğerlerine göre biraz daha koyudur, bu bezin salgısını ağız içine boşaltan  kanal kıvrımlı bir şekilde aşağıdan yukarı doğru seyreder ve söz konusu boşaltım yer çekiminin aksi yönündedir. Tüm bu faktörlerin tükürük bezi taşlarının çene altı tükürük bezinde diğer tükürük bezlerine göre daha sık görülmesine yol açtığı düşünülmektedir. Ayrıca gut hastalığında,az su içenlerde(dehidratasyon),bazı ilaçların yan etkisi olarak ve tükürük salgısının azalmasına neden olan bazı hastalıklarda da tükürük bezi taşları görülebilmektedir.

Tükürük bezi taşının belirtileri nelerdir?

Tükürük bezi taşlarına ilişkin şikayetler taşın yerine ve kanalda yaptığı  tıkanıklığın dercesine göre değişir. Hastalar tipik olarak yemek sırasında taşın olduğu bezde, yani çene altında, dil altında veya kulak önünde ani şişme ve ağrıdan şikayet eder. Kanaldaki tıkanıklık derecesine bağlı olarak ,söz konusu şişlik bir iki saat içinde kaybolur. Fakat daha sonra tekrar tükürük bezini uyararan bir yiyecek yenildiğinde şikayetler yeniden başlar. Tıkanıklık uzun süre devam ederse tükürük bezlerinde  iltihaplanma da oluşabilir. Bu durumda şişliğin yemek sonrasında devam etmesi, ağrı ve tükürük bezi üzerindeki ciltte kızarıklık ve sıcaklık artışı izlenir.

gorsel-4

Tükürük bezi taşının tanısı nasıl konur ve tedavisi nedir?

Tanı;hastanın şikayetleri, hekimin muayene bulguları ve radyolojik görüntüleme işlemleri ile  konulur. Taş eğer çene altı tükürük bezinin ağza açılan kanalının ağzına yakın ise elle muayene esnasında hissedilebilir. Eğer bezde iltihap gelişmişse basmakla ağız içine doğru akan iltihabi akıntı fark edilebilir. Radyolojik tetkikler arasından tükürük bezi taşı için en sık kullanılanlar ultrason ve bilgisayarlı tomografidir.

5

 Tükürük bezi taşlarının tedavisi cerrahidir. Burada çenealtı (submandibuler) tükürük bezi kanalının içindeki taş kanalın ağız içine açılan kısmına yakın ise ağız içinden çıkarılabilir. Tükürük bezi içindeki veya kanalın daha derinlerine yerleşimli taşlar için genellikle tükürük bezi cerrahi olarak çıkarılır. Taşların çıkartılması sonrasında tekrar oluşma riskini azaltmak amacı ile çeşitli tedaviler önerilir.

Bu tedaviler;

  • Tükürük salgısını artıran ilaçlar,
  • Su alımının artırılması,
  • İltihap gelişmesini önlemeye yönelik antibiyotik ilaçlar ,
  • Kanalın tekrar daralmasını önlemeye yönelik ilaç tedavileri olarak sayılabilir